Neden gemiler henüz Hürmüz Boğazı'ndan geçmiyor?
ABD Başkanı Donald Trump 14 Haziran Pazar günü İran ile yapılan anlaşmayı duyurup Hürmüz Boğazı'nın "açılışını" ilan ettiğinde, sosyal medya paylaşımını "Dünyanın gemileri, motorlarınızı çalıştırın. Petrol akmaya başlasın!" sözleriyle bitirdi.
Ancak BBC doğrulama servisi Verify'ın MarineTraffic gemi takip verilerine dayanan analizi, anlaşmanın duyurulmasından bu yana kritik su yolundan yalnızca yedi geminin geçtiğini ve Körfez'de yaklaşık 580 geminin beklediğini ortaya koyuyor.
Tahran, dünyadaki petrol ve gaz arzının yaklaşık beşte birinin normalde taşındığı Hürmüz Boğazı'nı 28 Şubat'ta ABD ve İsrail saldırılarının ardından fiilen kapattı.
Uzmanlar, çatışma başlamadan önce görülen seviyelere trafiğin dönmesini engelleyen önemli engeller bulunduğunu söylüyor: Güvenlik, mayınlar ve geçiş ücretleri.
Salı günü MarineTraffic verileri Körfez'de 250'den fazla tanker ve 330'dan fazla yük gemisi bulunduğunu gösteriyordu. Verilere göre tankerlerin yaklaşık %75'i hareketsiz.
Uydu görüntüleri, bunların birçoğunun Suudi Arabistan, Irak ve Birleşik Arap Emirlikleri'ndeki (BAE) büyük petrol ihracat terminallerinin yakınında toplandığını gösteriyor.
Bölgedeki toplam gemi sayısının daha yüksek olması muhtemel, çünkü birçok gemi konumunu yayınlamıyor ve MarineTraffic verilerinde görünmüyor.
Ticari veri analitiği şirketi Kpler'de kıdemli petrol analisti Naveen Das, "Boğazdan trafik artmaya başladığında muhtemelen ilk göreceğimiz şey, Körfez içinde mahsur kalan gemilerin çıkışı olacaktır" dedi.
Ancak şu ana kadar bunun gerçekleştiği görünmüyor.
1. GÜVENLİK VE EMNİYET
Kriz yönetim şirketi EOS Risk Group'tan Martin Kelly BBC Verify'a "Mevcut durum göz önüne alındığında Hürmüz Boğazı'ndan geçiş yapacak son derece cesur bir kaptan gerekir" dedi.
İran Şubat 2026 sonunda Hürmüz Boğazı'nı fiilen kapattığından beri, izni olmadan geçmeye çalışan gemilere ateş açtı.
ABD 13 Nisan'da İran limanlarına kendi deniz ablukasını uyguladı ve o tarihten bu yana ABD Merkez Komutanlığı'na göre bazı gemilerin makine dairelerine Hellfire füzeleri fırlatılması da dahil olmak üzere dokuz gemiyi devre dışı bıraktı.
Trump 14 Haziran Pazar günü ABD deniz ablukasının "derhal kaldırıldığını" açıklamasına rağmen daha sonra bunun İran ile anlaşma imzalanana kadar yürürlükte kalacağını söyledi.
15 Haziran tarihli uydu görüntüleri, Umman Denizi girişinde Amerikan abluka hattına yakın dört ABD savaş gemisini gösteriyor.
Anlaşmanın duyurulmasının ardından uzmanlar, gemi kaptanları, sahipleri ve sigortacıların Umman Denizi'ne çıkış için hazırlık yaptığını ve gemilerini Körfez'de konumlandırdığını, ancak çok azının ilk adımı atmak istediğini söylüyor.
Das, "Gördüğümüz şey hâlâ büyük ölçüde bekle-gör yaklaşımı. Kimse gerçekten ilk olup bu riski almak istemiyor" dedi.
"Risk almaya daha istekli bazı sahipler ve kaptanlar, örneğin bazı Yunan şirketleri, gelip başarılı şekilde çıkış yaparsa bu diğerlerinde güven oluşturabilir" diye ekledi.
Windward Maritime Intelligence'ta kıdemli analist Michelle Wiese Bockman'a göre birçok kaptan Nisan başındaki olayları hatırlayacaktır.
Bockman, İran Dışişleri Bakanı boğazın tamamen açık olduğunu ilan ettikten sadece bir gün sonra İranlı yetkililerin boğazın kapalı olduğunu söylediğini ve 33'ten fazla geminin geçiş sırasında geri dönmek zorunda kaldığını, bazılarına ateş açıldığının bildirildiğini söyledi.
Martin Kelly, "Ne olacağını görmek için birkaç gün, belki de Cuma'ya [19 Haziran] kadar beklememiz gerekiyor" dedi.
2. MAYIN TEHDİDİ
İran, çatışmanın başlarında kıyılarına veya adalarına saldırı olması halinde Körfez'e "kıyıdan bırakılabilecek yüzen mayınlar da dahil çeşitli deniz mayınları" yerleştireceği tehdidinde bulundu; bunu İran'ın yarı resmi haber ajansı aktardı.
Çok uluslu Joint Maritime Information Center ve Umman Deniz Güvenliği Merkezi, o tarihten bu yana mayın olduğundan şüphelenilen "yüzen" cisimler konusunda uyarılar yayımladı ve ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio Senato komitesine İran'ın "Hürmüz'ün büyük bölümümü mayınladığını" söyledi.
Uluslararası Denizcilik Örgütü Genel Sekreteri Arsenio Dominguez BBC'ye, bu mayınların temizlenmesinin deniz trafiğini savaş öncesi seviyelere döndürmek için gerekli ilk adım olduğunu söyledi.
Uzmanlara göre, boğazın mayınlardan temizlenmesi 30 günden altı aya kadar sürebilecek yavaş bir süreç olacak.
Bağımsız Tanker Sahipleri Uluslararası Birliği'nden Phillip Belcher, "Asla bilmiyoruz ve bu belirsizlik çok kaygı verici" dedi.
Uzmanlar, Umman'a yakın güney rotasının büyük ölçüde mayınlardan arındırılmış göründüğünü ve boğazdan geçen ana güzergâhta mayın temizleme çalışmalarının yoğunlaşacağını söylüyor.
Kelly, "Sualtı ortamını inceleyebilmek için çok yavaş hızlarda, muhtemelen iki ya da üç knot ilerlemek zorundalar" dedi.
Uzmanlar, ardından mayın tarama gemilerinin deniz trafiğinin aynı anda girip çıkabileceği kadar geniş bir kanal açması gerekeceğini söylüyor.
İngiltere ve Fransa, Hürmüz Boğazı'nda olası bir mayın temizleme operasyonuna hazırlık olarak bölgeye deniz unsurları gönderdi.
İngiltere Başbakanı Sir Keir Starmer, Hürmüz Boğazı'nın "mümkün olan en kısa sürede" yeniden açılmasına "tam katkı" sağlayacaklarını söyledi.
Mayın arama ekipmanıyla donatılmış İngiliz destek gemisi RFA Lyme Bay 15 Haziran'da gemi takip verilerinde Kıbrıs'taki RAF Akrotiri hava üssü açıklarında görüldü.
3. GEÇİŞ ÜCRETİ VEYA HARÇLAR
İran ve Umman'ın karasularından geçen doğal bir su yolu olarak gemiler tarihsel olarak Hürmüz Boğazı'ndan ücretsiz geçebiliyordu.
Ne ABD ne de İran, ülkeleri karasularından güvenli geçişe izin vermeye bağlayan Birleşmiş Milletler Deniz Hukuku Sözleşmesi'ne taraf olmasa da uzmanlar, ABD'nin Hürmüz Boğazı'ndan serbest geçişin teamül uluslararası hukukunun bir parçası olduğu görüşünü benimsediğini söylüyor.
Panama ve Süveyş gibi bazı yapay kanallar belirli hizmetler için geçiş ücretleri talep eder.
Bu çatışma sırasında İran, "güvenli geçiş izinlerini" yöneteceğini söylediği "Persian Gulf Strait Authority" kurumunu kurarak boğaz üzerindeki egemenliğini vurgulamaya çalıştı.
ABD ve Körfez müttefikleri İran'ın boğaz üzerinde kontrol kurma girişimlerini defalarca reddetti.
Trump İran ile anlaşmayı 14 Haziran'da duyurduğunda boğazın "ücretsiz" olarak açılacağını söyledi.
İran haber ajansı, ABD ile yeni anlaşma kapsamında boğazın nihayetinde Umman ile koordinasyon içinde İran tarafından yönetileceğini ve gemilerin geçişi için olası "hizmet ücretleri" uygulanabileceğini bildirdi.
Bu tür bir ücretin hangi hizmetleri karşılayacağı belirsiz.
Das, boğazı kullanmak için getirilecek yeni bir ödeme sisteminin "yeni bir engel ekleyeceğini" ve her gün geçebilecek gemi sayısına "lojistik bir sınır ya da darboğaz" getirebileceğini söyledi.
Das, "Bunu kim uygulayacak? Nasıl uygulanacak? Ücretler nasıl toplanacak? Diğer Körfez ülkeleri buna ne diyor?" diye ekledi.
Bu soruların çoğu, 19 Haziran Cuma günü anlaşma imzalandıktan sonra İran ile ABD arasındaki müzakere sürecinde yanıt bulabilir; ancak uzmanlar Tahran'ın gemilerin Hürmüz Boğazı'ndan çatışma öncesinde olduğu kadar serbest geçmesine izin vermesinin olası olmadığını söylüyor.
Kpler'den Dimitris Ampatzidis, "Kilit nokta, boğazın siyasi veya güvenlik açısından hızlıca yeniden açılabileceği, ancak ticari deniz taşımacılığı sisteminin muhtemelen kademeli olarak normale döneceğidir" dedi.
Aşağıdaki bölüme haber ile ilgili yorumlarınızı yazabilirsiniz
Kurumsal Üyelerimiz
MOBİDİK Yatçılık
GÜÇLÜ Denizcilik ..
MERYEM ANA Deniz ..
PRUVA Yatçılık
AY İnşaat Turizm ..
COBRA Yachting-Bo..
BAASE & ELSEK
DENAŞ Deniz Nakli..
DERİN Dalgıçlık
YEŞİL DALYAN Deni..
...
Ana Sayfa
Foto Galeri
Neden gemiler henüz Hürmüz Boğazı'ndan geçmiyor?