Gemi personeli için savaş primi nedir nasıl olmalı?
Ticari gemilerde çalışan denizcilerin riskli bölgelerde çalışmaları bazı bedeller gerektirir.
Gemi sahipleri gemilerini bu tür bölgelere gönderdiklerinde kendileri de risk alır ve bu risk karşılığını gemi kiracısından ister ya da navlun fiyatına ekler.
Peki burada en büyük riski yüklenen gemi personeli bu riski niye alır ve almalı mı ve alırsa karşılığında ne kazanmalı?
Eğitimci kaptan Hasan Şahin, bu konuda bir yazı hazırlamış bunu paylaşıyoruz;
Karadeniz'de Değişen Güvenlik Paradigması ve "War Risk Bonus" Uygulamasının Zorunluluğu Hakkında
Uluslararası Denizcilik Sektörüne, P&I Kulüplerine, Sigorta Kuruluşlarına, Sendikalara ve Armatörlere Açık Çağrı
Bugün denizcilik sektörünün cevaplaması gereken çok basit ama hayati bir soru vardır:
Son günlerde yüzlerce geminin hedef alındığı bir deniz, nasıl hâlâ "Yüksek Riskli Deniz Bölgesi" olarak değerlendirilmez?
Aden Körfezi, Kızıldeniz ve Hürmüz Boğazı'nda görev yapan denizcilere haklı olarak War Risk Bonus (Savaş Riski Primi) ödenmektedir. Bunun nedeni, denizcilerin olağan çalışma şartlarının çok üzerinde bir güvenlik riski altında görev yapmalarıdır.
Ancak bugün kamuoyuna yansıyan gelişmeler dikkate alındığında, Karadeniz'deki fiili güvenlik riski birçok açıdan bu bölgelerle kıyaslanabilecek, hatta bazı dönemlerde daha ağır sonuçlar doğurabilecek bir seviyeye ulaşmıştır.
Buna rağmen Karadeniz'de görev yapan binlerce gemiadamının aynı korumadan ve aynı mali haktan yararlanamaması, denizcilikte eşitlik ve hakkaniyet ilkeleriyle bağdaşmamaktadır.
Eğer bir bölgede gemiler düzenli olarak saldırıya uğruyor, denizciler her vardiyaya hayatlarını riske atarak çıkıyor ve savaşın etkileri açık denizde dahi hissediliyorsa, "Karadeniz için savaş riski primi ödenmesine gerek yoktur." anlayışını açıklamak mümkün değildir.
Denizcinin hayatının değeri bulunduğu coğrafyaya göre değişmez.
---
Sahadaki Gerçekler: Karadeniz'de Risk Artık Bölgeseldir
Denizcilik dünyası, tarih boyunca operasyonel riskin en yüksek olduğu bölgeleri "Yüksek Riskli Deniz Bölgesi" olarak tanımlamış ve bu sularda görev yapan gemiadamlarının emeğini War Risk Bonus uygulamasıyla güvence altına almıştır.
Bugün ise Karadeniz'deki güvenlik ortamı, geçmişte yapılan tüm risk değerlendirmelerinin yeniden ele alınmasını zorunlu kılmaktadır. Savaşın etkileri artık yalnızca belirli limanlarla veya belirli koridorlarla sınırlı değildir. Tehlike, Karadeniz'in geniş bir bölümüne yayılmıştır.
16 Temmuz 2026 itibarıyla kamuoyuna yansıyan bilgilere göre, 6–15 Temmuz 2026 tarihleri arasında Ukrayna'nın İnsansız Sistemler Kuvvetleri tarafından gerçekleştirilen operasyonlarda toplam 136 gemi hedef alınmıştır.
Bu rakamın dağılımı şöyledir:
- Azak Denizi: 116 gemi.
- Karadeniz: 20 gemi.
Bu gelişmeler, güvenlik riskinin artık yalnızca belirli limanlara özgü olmadığını; tüm bölgeyi etkileyen ciddi bir güvenlik sorunu hâline geldiğini göstermektedir.
Karadeniz'de seyir yapan ticaret gemileri; füze saldırıları, insansız hava araçları (İHA), insansız deniz araçları (İDA), mayın tehdidi ve savaşın öngörülemeyen tüm etkileri altında faaliyet göstermektedir.
Bir gemiadamı için risk, yalnızca uğrayacağı limanla sınırlı değildir. Risk, seyir yaptığı denizin tamamıdır.
---
Risk Bölgeseldir, Haklar da Bölgesel Olmalıdır
Karadeniz'de seyreden bir ticaret gemisi, milliyeti, bayrağı veya taşıdığı yük ne olursa olsun aynı güvenlik tehdidiyle karşı karşıyadır.
Açık denizde bulunan hiçbir gemi, çatışmanın etkilerinden tamamen bağımsız değildir.
Bu nedenle risk değerlendirmelerinin yalnızca belirli limanlara göre yapılması, mevcut güvenlik gerçekleriyle bağdaşmamaktadır.
Karadeniz'in tamamı, günümüz koşullarında operasyonel stresin ve güvenlik riskinin en yüksek olduğu deniz alanlarından biri hâline gelmiştir.
---
Neden War Risk Bonus Uygulanmalıdır?
Karadeniz'de görev yapan gemiadamları için savaş riski primi bir ayrıcalık değil, maruz kalınan yüksek riskin doğal karşılığıdır.
Bu uygulama;
- Denizcilerin can güvenliği karşılığında adil bir maddi güvence sağlar.
- Personelin moralini ve motivasyonunu korur.
- Bölgede görev yapacak nitelikli denizcilerin sürdürülebilirliğini destekler.
- Uluslararası denizcilikte eşitlik ve hakkaniyet ilkesini güçlendirir.
Aden Körfezi'nde görev yapan bir denizci ile Karadeniz'de aynı veya daha yüksek güvenlik tehdidi altında çalışan bir denizcinin hakları farklı olmamalıdır.
---
Sonuç ve Çağrımız
Uluslararası Denizcilik Örgütü (IMO), P&I kulüpleri, savaş riski sigortacıları, denizcilik sendikaları, klas kuruluşları ve armatörler; Karadeniz'deki mevcut güvenlik ortamını güncel veriler ışığında yeniden değerlendirmelidir.
Karadeniz'in tamamı, fiili güvenlik koşulları dikkate alınarak "Yüksek Riskli Deniz Bölgesi" kapsamında değerlendirilmeli ve bölgede görev yapan tüm gemiadamlarına War Risk Bonus (Savaş Riski Primi) veya eşdeğer bir ek tazminat ödenmelidir.
Denizcilik sektörünün temel ilkesi açıktır:
Aynı risk varsa, aynı hak da olmalıdır.
Savaşın doğası değişmiştir. Risk alanları değişmiştir. O hâlde denizcilerin haklarını koruyan uygulamalar da güncellenmelidir.
Karadeniz'de görev yapan binlerce denizci, dünya ticaretinin kesintisiz devam etmesi için her gün hayatını riske atmaktadır.
Bu fedakârlığın karşılığı yalnızca teşekkür değil, hak ettikleri savaş riski primidir.
Ana Sayfa
Foto Galeri
Gemi personeli için savaş primi nedir nasıl olmalı?